Creation: Free Design

Kennisagenda Aardwarmte

In de Kennisagenda Aardwarmte wordt onderzoek naar de ontwikkeling van aardwarmte gefinancierd. De kennisagenda heeft een vraaggestuurd karakter. Voor de invulling en aansturing van de kennisagenda is een Kenniscoördinatiegroep vanuit bedrijfsleven en overheid ingesteld, bestaande uit: Platform Geothermie, DAGO, LTO Glaskracht Nederland, ministerie van Economische Zaken DG ETM en DG AGRO, TNO AGE, SodM, RVO.

Deze partijen stellen gezamenlijk de onderwerpen op en geven advies over de ingediende onderzoeksvoorstellen aan de Stuurgroep. De Stuurgroep, bestaande uit LTO Glaskracht Nederland en het ministerie van Economische Zaken DG ETM en DG AGRO, beslist uiteindelijk welke onderzoeksvoorstellen zij via de Kennisagenda financieren.

Contract management Geothermie (lopend)

Houders van vergunningen voor aardwarmte zijn vaak tevens eindgebruiker van de aardwarmte. De opsporing en winning van aardwarmte is voor veel van hen geen ‘core business’. Deze werkzaamheden worden uitgevoerd door (sub)contractors maar de vergunninghouder is hier wel verantwoordelijk en (mede of hoofdelijk) aansprakelijk voor. Gezien de kosten en de risico’s verbonden aan de opsporing en winning van aardwarmte zijn duidelijke afspraken met en tussen de (sub)contractors voor de vergunninghouder van levensbelang. Dit project biedt vergunninghouders een raamwerk voor overall-projectorganisatie en de met de verschillende contractors te sluiten overeenkomsten met als hoofddoel duidelijkheid over ‘wie doet wat wanneer en wie is waarvoor verantwoordelijk en/of aansprakelijk’.

De uitvoerder is WL&A en het rapport is gedateerd op.... (nog niet afgerond).

Nieuwe technieken

In dit dossier vindt u rapporten en onderzoeken met betrekking tot nieuwe technieken in de geothermie.

Lees meer...

Specificaties Geologisch Onderzoek (afgerond)

Er is behoefte aan het beter afstemmen van de berekeningswijzen van geologische modellen (resulterende in P90, P50 enzovoorts) voor de diverse aanvragen zoals SDE en Garantiefonds.

RVO en SodM hebben TNO- AGE gevraagd om een uniforme meer gedetailleerd geologische rapportagevereiste op te stellen, bruikbaar voor zowel Garantiefonds en SDE+ als voor delen van de rapportage over zelfevaluatie voor SodM. Daarnaast is uit de markt vernomen dat meer directieve beschrijvingen gewenst zijn om de resultaten van de verschillende analisten beter af te stemmen.  Met name de petrofysische evaluaties zijn in de praktijk de belangrijkste bron van verschillen tussen de verschillende actoren. Dat is de eerste bron van de verschillende reservoireigenschappen. Ook bij de manier van extrapoleren naar de project locatie verschillen de methodes, modellen en aannames vaak. Expertise en eerdere ervaringen van de onderzoekers zijn hierbij de essentiële factor). Bij de implementatie is draagvlak bij en afstemming met de betreffende geologische adviesbureaus van belang.

TNO-AGE gaat genoemde detaillering opstellen. IF Technology en Panterra voeren gezamenlijk een Second Opinion/ uitvoeringstoets uit, mede met het oog op acceptatie en de ‘werkbaarheid’.

De uitvoerder is I.F. Technology e.a. en het rapport is gedateerd op 1 februari 2017 (afgerond).

 

Productie-optimisatie

In dit dossier vindt u rapporten en onderzoeken met betrekking tot de productie-optimisatie voor geothermieprojecten.

Lees meer...

Asset Management for Geothermal Energy Systems in the Netherlands (lopend)

De exploitanten van aardwarmtebronnen in Nederland hebben behoefte aan verdere verbetering van het beheerssysteem voor hun onder- en bovengrondse installaties op basis van een evaluatie van de huidige praktijk.

De belangrijkste doelen

  • Identificeren corrosie bedreigingen (waaronder van scaling en chemische behandeling) en definieer materialen en methoden voor corrosie vermindering zodat reeds in ontwerpstadium de juiste keuzes worden gemaakt met het ook op levensduur en kostenbeheersing.
  • Handleidingen voor inzicht en beheersing van materiaalkosten gedurende de gehele levenscyclus van de bronnen. 
  • Richtlijn voor beheersplannen van materialen in aardwarmtesystemen.
  • Aanbevelingen voor operationele projecten
  • Aanbevelingen voor nieuwe projecten
  • Ondersteuning kennisoverdracht

De uitvoerder is Wood Group Intetech en het rapport is gedateerd op ... (nog niet afgerond).

 

Projectmanagement en -beheer

In dit dossier vindt u rapporten en onderzoeken met betrekking tot het projectmanagement en beheer van geothermieprojecten.

Lees meer...

Reductie kosten en impact van testwater bij aardwarmteboringen (afgerond)

IF Technology heeft oplossingen onderzocht voor het lozen van water dat vrijkomt tijdens het testen van geothermische putten. Dit project is uitgevoerd vanuit de Kennisagenda Aardwarmte.

Resultaten

Bij de realisatie van geothermische putten wordt geo/bronwater geproduceerd voor het schoonproduceren/ontwikkelen van de putten en het testen daarvan. In zijn algemeenheid werd tot 2015 het water per as afgevoerd en geloosd op Rijkswater. Rijkswaterstaat heeft aangegeven deze lozing onder de oude voorwaarden niet meer toe te staan. Deze nieuwe situatie creëert onzekerheid bij de geothermische operators. Dit heeft er toe geleid dat dit onderzoek is gestart waarin aan de ene kant alternatieve lozingsopties zijn bekeken en aan de andere is getracht meer duidelijkheid te krijgen over het lozen op Rijkswateren.

Het onderzoek heeft een tiental lozingsopties op basis van technische, financiële, juridische en maatschappelijke criteria afgewogen. Hieruit zijn het lozen op Rijkswater, het herinfiltreren in de eigen injector en het verdampen van het testwater als meest aantrekkelijke opties naar voren gekomen.  De drie scenario’s die zijn bekeken variëren in prijs tussen de € 150.000 en € 300.000,= .  De uiteindelijke keuze zal gedeeltelijk worden bepaald door de prijs maar zal ook afhankelijk zijn van:

  • De afstand tot zout Rijkswater;
  • De vergunbaarheid van het lozen op het Rijkswater;
  • De risicoperceptie, en t.z.t. de waargenomen effecten ten aanzien van het herinfiltreren van het testwater;
  • De tijd waarin een bassin gehandhaafd kan worden i.v.m. ruimtebeslag, vergunningen en maatschappelijke acceptatie.

Het lozen op Rijkswateren is vergunningplichtig in het kader van de Waterwet. Inmiddels zijn er een drietal operators die een vergunning Waterwet hebben aangevraagd. Hierbij is nog niet duidelijk welk beleidsmatige kader wordt gehanteerd en wat de vergunningvoorwaarden zijn.

De uitvoerder is IF Technology e.a. en het reapport is gedateerd op 1 augustus 2016 (afgerond).

Downloads

E16015 Overzicht oplossingen lozing testwater geothermie - eindrapport
IF toelichting testwater 15-11-2016 3

Milieu en omgeving

In dit dossier vindt u rapporten en onderzoeken met betrekking tot de milieuaspecten, richtlijnen en oplossingen voor geothermieprojecten.

Lees meer...

Framework voor seismiciteit analyse bij geothermieprojecten (afgerond)

In Nederland is geothermie een relatief nieuwe techniek die sterk in opkomst is. Wereldwijd wordt geothermie echter al tientallen jaren toegepast en zijn er honderden geothermiesystemen gerealiseerd. In enkele gevallen zijn hierbij in het buitenland bevingen voelbaar geweest met lichte schade. In Nederland is, vanwege de samenstelling van de ondergrond en de locatie van boringen, een geringe kans op voelbare bevingen en schade.

Voor de geothermiesector is het van belang om op eenduidige wijze de gevaren en risico’s van seismiciteit als gevolg van de exploratie en/of exploitatie van aardwarmte te kunnen analyseren. Duidelijke richtlijnen voor deze risico analyse en bijbehorende beheersmaatregelen bevorderen een duurzame en veilige ontwikkeling van aardwarmteprojecten, en ze helpen te komen tot eenduidige wetgeving en stimuleren de publieke acceptatie.

Resultaten

De firma’s Q-con en IF Technology hebben een analyse gemaakt van de belangrijkste indicatoren voor de kans op geïnduceerde seismiciteit bij aardwarmteprojecten (en het bijbehorende risico/effect). Op basis hiervan zijn aanbevelingen opgesteld voor een methodiek om de seismische risico’s inzichtelijk te maken en de bijbehorende beheersmaatregelen te bepalen.

De resultaten zijn opgenomen in twee deelrapportages: een uitgebreide Nederlandse samenvatting (met dezelfde titel) en een Engelstalige rapportage met de achtergronden, nadere technische uitwerkingen en referenties getiteld “Defining the framework for Seismic Hazard Assessment in Geothermal Projects  - Technical Report”.

In het onderzoek is de methodiek voor de risicoanalyse op twee geothermie-installaties in Nederland getest. De uitkomsten bleken te voldoen aan de verwachting. Het voorgestelde protocol is voor beide projecten op een vergelijkbare wijze doorlopen, de eerder ingeschatte risico’s zijn gelijk aan de risico-inschatting volgens het protocol en de bestaande monitoring is conform het protocol opgezet. Bij beide projecten is tot op heden geen voelbare seismische activiteit waargenomen.

Voorafgaand aan de winningsvergunning is een evaluatie verplicht van het seismiciteitsrisico. Uiteindelijk zal EZ/SodM deze evaluatie beoordelen. De beschreven methodiek kan hierbij helpen.

De uitvoerder is IF Technology e.a. en het rapport is gedateerd op 1 oktober 2016 (afgerond).


Downloads

Kennisagenda - Defining framework for Seismic Hazard Assessment in Geothermal Projects - NL Samenvatting - 161006
Kennisagenda - Defining framework for Seismic Hazard Assessment in Geothermal Projects - Technical Report - 161005
161115 IF Kennisagenda Geothermie - Minisymposium - voorzet voor een seismische gevaren- en risico analyse - IF Qcon
161115 KA Qcon Zoetermeer v2

Doelen Kennisagenda Aardwarmte

Doelen

Doelen van de Kennisagenda zijn onder andere het terugdringen van onzekerheden en risico’s (met de focus op de operationele fase en de ontwerpfase), het verbeteren van de operationele en energetische efficiency en het verlengen van de gebruiksduur van een aardwarmtebron.

Meer informatie is te vinden op de website van Kasalsenergiebron.

Onderzoek naar putintegriteit in Nederland (afgerond)

De Nederlandse geothermische sector gebruikt diverse systemen voor put-integriteit en het bijbehorende asset management. Het doel van het project is om deze systemen te actualiseren en waar nodig te upgraden. Het resultaat is te gebruiken voor:

  • Onderhoudsprogramma’s en barrière-monitoring(corrosion, scaling, logging)
  • Industrierichtlijnen (zoals self-assessments voor de boor- en exploitatiefase)
  • Instructies en procedures voor vg zorgsystemen;

Resultaten

Het project heeft geresulteerd in 18 aanbevelingen, waarvan de meeste betrekking hebben op corrosie, putontwerp, verzamelen van gegevens voor een verbeterd putontwerp, materiaalkeuze en verbeterde uitwisseling van informatie tussen operators.

Gebruik makend van de voorgestelde maatregelen en richtlijnen uit het rapport kan een operator via een consistent proces de integriteit van zijn installatie vaststellen, vergelijken en zijn beheer hierop baseren. De conclusies uit de studie zijn geheel in lijn met de huidige SodM/overheidsvoorschriften.

Voor de volledige levenscyclus zijn put-barrière-elementen en bijbehorende prestatienormen vastgesteld. Momenteel wordt de integriteit voor Nederlandse geothermieputten beheerst op basis van een twee-barrière filosofie, met de hydrostatische vloeistofkolom als de primaire barrière en de casing en wellhead als de secundaire barrière. Tijdens het boren wordt dezelfde filosofie gehanteerd, met de boorspoeling als de primaire barrière en de casing, de wellhead en de putafsluiting als de secundaire barrière. Dit is conform de standaard voor olie- en gasputten waar men ook twee barrières hanteert.

Verder zijn controlelijsten opgesteld voor de overdracht tijdens de verschillende stadia van de levenscyclus van de put, om het signaleren van de risico’s en de noodzakelijke beheersingsmaatregelen te vereenvoudigen. Voor de operationele fase is een richtlijn opgesteld voor monitoring, onderhoud en controle van de barrières in de put, afgeleid van ISO 16530. Verder zijn eisen opgenomen voor bemonstering van vloeistof (water en gas).

In de studie zijn ook enkele innovaties in kaart gebracht, zoals composiet/niet-metalen buizen, mechanisch aangedreven productiepompen (rod pumps in plaats van ESP’s) en installatie van een zogenoemde tieback-casing. Intern gecoate en niet-metalen buizen te overwegen om het risico van corrosie te reduceren, wat de operationele kosten en milieukosten/contaminatie van grond en oppervlaktewateren verder reduceert.

Het belangrijkste in de studie heeft betrekking op de manier waarop monitoring dient plaats te vinden, met of zonder een ruimte tussen twee verbuizingen. Essentieel hierbij is de bewaking van de toestand van de productiebuizen als barrière-element, door logging, druktesten et cetera.

De uitvoerder is WG Inetech ism WEP en het rapport is gedateerd op 1 oktober 2016 (afgerond).


Downloads

Geothermal Wells integrity study report final
Geothermal Well Study wrap up meeting